Nanawagan si Senator Win Gatchalian sa Department of Budget and Management (DBM) na repasuhin ang proseso ng pag-vet ng National Expenditure Program (NEP), lalo na sa isyu ng transparency at tamang paggamit ng pondo. Ang panawagan ay kasunod ng deliberasyon ng Senado sa panukalang 2026 national budget na humigit sa P6.793 trilyon.
Mga Isyu sa NEP: Malabong Alokasyon at Insertions
Naibunyag ni Gatchalian, kasama ang iba pang mga senador, ang pagkakaroon ng malalabong entries at distinct insertions sa NEP na nagkakahalaga ng P51.8 bilyon. Ayon sa kanila, ang mga alokasyong ito ay nagkukulang ng sapat na paliwanag, na maaaring magbukas ng oportunidad para sa discretionary allocations. Ayon kay Gatchalian, kailangang alisin ang mga ganitong malalabong entries upang mapanatili ang tiwala ng publiko sa proseso ng pagbadyet.
Pagpapatibay sa Prinsipyo ng Transparency at Disiplina
Binibigyang-diin ni Senator Gatchalian na ang transparency at disiplina ay mahalagang pundasyon ng epektibong sistema ng badyet. Hinimok niya ang parehong sangay ng pamahalaan—ang ehekutibo at lehislatibo—na maging mas maingat sa paghawak ng mga alokasyon at pondo. Ani pa niya, dapat magkaroon ng mas aktibong partisipasyon ang publiko sa pagsusuri ng mga dokumento ng NEP gamit ang mga platform na abot-kamay ng lahat.
Mga Kritikal na Isyu sa NEP Vetting ng DBM
- Kulelat na Pagsusuri: Ang malalabong alokasyon ay indikasyon umano ng kakulangan sa masusing pag-review ng DBM bago ilabas ang NEP.
- Diskresyonal na Paggamit ng Pondo: Ang mga vague entries ay nagbubukas ng posibilidad ng maling paggamit ng pondo, na dapat maiwasan upang masigurong may pananagutan ang paggamit nito.
- Partisipasyon ng Publiko: Itinulak ni Gatchalian ang pagpapalakas ng transparency sa pamamagitan ng pagsusulong ng public scrutiny sa budget formulation.
Epekto sa Pambansang Patakaran at Prayoridad
Ayon sa NEP para sa 2026, naglaan ng P1.224 trilyon para sa edukasyon bilang bahagi ng planong maabot ang 4% ng GDP para sa sektor na ito. Ngunit iginiit ni Senator Gatchalian ang pangangailangan ng patuloy na pagsusuri, hindi lamang sa pondo sa mga prayoridad na sektor, kundi pati sa paraan ng validation ng DBM sa bawat bahagi ng budget. Ang layunin nito ay masigurong may malinaw na epekto at halaga ang bawat piso sa adhikain ng pambansang kaunlaran.
Konklusyon
Ang panawagan ni Senator Gatchalian na pag-aralan ang vetting process ng DBM para sa NEP ay naglalayong punan ang mga kakulangan sa transparency at disiplina ng badyet, lalo na’t mayroong malalaking halaga ng hindi malinaw na alokasyon sa 2026 national budget. Sa pamamagitan ng masusing pagsusuri at pagpapayabong ng partisipasyon ng publiko, masisiguro ang accountability at wastong paggamit ng pondo ng bayan.
